Stalin de Ermenistan'a Karşı Azerbaycan'ı Desteklemiş

Tarihçi Dr. İsmet Konak Stalin'in Ermenistan'a Karşı Azerbaycan'ı desteklediğini anlattı.

Stalin de Ermenistan'a Karşı Azerbaycan'ı Desteklemiş

Azerbaycan'ın Ermenistan'a karşı haklı müdafaasında tarihi meseleler de bir bir masaya yatırılırken Stalin'in de Ermenistan'a Karşı Azerbaycan'ı desteklediği ortaya çıktı.

Rus haber ajansı Sputnik Türkiye'ye konuşan tarihçi Dr. İsmet Konak, Stalin'in Ermenistan'a Karşı Azerbaycan'ı desteklediğini, bu fikrini Lenin'le paylaştığını, Lenin'in de karşı çıkmadığını belgelerle anlattı.

Dr. Konak ilk başlarda Sovyet liderlerin Ermenistan'ı tuttuğunu ancak Türkiye'nin devreye girmesiyle tercih değiştirdiğini ifade etti.

İşte Dr. İsmet Konak'ın Stalin'in Ermenistan'a Karşı Azerbaycan'ı desteklediği konusundaki ilgili beyanları:

“Stalin de bu politik atmosferin etkisinde kalarak Temmuz 1920'de Ordjonikidze'ye ‘Benim görüşüme göre iki taraf arasında sonsuza kadar bir zikzak çizemeyiz. İki taraftan birini desteklemek lazım. Bu durumda Türkiye ile birlikte Azerbaycan'ı desteklemek gerekir. Lenin ile bu konuyu konuştum. Kendisi karşı çıkmadı’ diye yazmıştı. Taşnakların hakimiyeti altındaki Ermenistan, Sovyet hükümeti açısından karşı-devrimci bir Ermenistan'dı. Dolayısıyla tüm planların sosyalist Azerbaycan temelinde yapılması ideolojik amaca uygun bir metodolojiydi. Nitekim Stalin, 9 Kasım 1920'de Azerbaycan Komünist Partisi'nin bir oturumunda ‘Eğer Nahçıvan ve Zangezur'un kime ait olduğu öğrenilmek isteniyorsa, bu yerleri şimdiki Ermenistan'a tevdi etmek mümkün değildir. Eğer Ermenistan sovyetleşirse o zaman düşünülebilir’ şeklinde açıklama yaptı” dedi. 

“Öncelikle Azerbaycan Komünist Partisi Merkez Komitesi ve Neriman Nerimanov'un fikir değiştirdiğini görmekteyiz. Nerimanov, 1 Aralık 1920 tarihli konuşmasında Sovyet Ermenistan'ı kalpten selamlamış ve Dağlık Karabağ'ın ‘kendi geleceğini tayin hakkına’ sahip olduğunu haykırmıştı. Nüfusunun yüzde 94'ünün Ermeni olduğu bir bölgenin aslında Ermenistan'a geçmesi gerektiğini ima etmekteydi. Moskova yönetimi de Nerimanov'un bu konuşmasından memnuniyet duymuş, Zangezur, Nahçıvan ve Dağlık Karabağ'ın Ermenistan'a bağlanacağı konusunda artık kendinden emin bir noktaya gelmişti. Bu minvalde Stalin bir kez daha Moskova yönetimiyle fikir birliği yapmış, Nerimanov'un konuşmasına ithafen Zangezur, Nahçıvan ve Dağlık Karabağ'ın Ermenistan'a geçişini sevinçle karşılamıştı. Stalin'in ilgili telgrafı, Ermenistan Komünist Partisi Merkez Yürütme Komitesi organı ‘Kommunist’ gazetesinin 7 Aralık 1920 tarihli I. sayısında yayımlanmıştı.

Sovyet yönetiminin vardığı çözüm formülü, 1921 yılının ilk aylarından itibaren yeniden kabuk değiştirmeye başladı. Ankara yönetiminin de bu konuda ‘rızası’ önem arz etmekteydi. Türk diplomatlarının mevcut çözüm modeline karşı oldukları ve özellikle ‘Nahçıvan’ konusunda Moskova'ya bir ‘tazyik’ uyguladıkları Moskova Antlaşması öncesinde yapılan konferansa yansımıştı. Nitekim konferansa gelen Türk heyetinin başkanı Yusuf Kemal Tengirşenk, anılarında şöyle yazmaktadır: ‘Nahçıvan meselesi de uzun uzadıya münakaşa edildi. Behbut Şahtahtinskiy de beraberimizdeydi. Stalin, Behbut’un fikrini sordu. O Nahçıvan’ın Rus himayesinde müstakil bir devlet olması mütalaasını dermeyan etti. Biz en nihayet Nahçıvan’ın Türkiye ile Azerbaycan himayesi müşterekesi altında müstakil bir devlet olmasına razı olabileceğimizi söyledik.’”

Bağıtlı taraflar bu antlaşmanın 1 (C) işaretli ekinde belirtilen ve açıklanan sınır çerçevesindeki Nahçıvan bölgesinin, sahip olacağı himaye hakkını bir üçüncü devlete hiçbir zaman bırakmamak şartıyla Azerbaycan himayesinde özerk bir arazi oluşturma konusunda anlaşmışlardır.’ Bu antlaşmaya giden Sovyet heyetinin başında Dışişleri Halk Komiseri Çiçerin yer almaktaydı. Kendisi, Moskova yönetiminin çözüm modeli konusunda ısrarcı olabilirdi. Stalin'in bu noktada bir etkisinin olduğunu düşünmek, kapkara odada hiç olmayan siyah bir kediyi bulmaya çalışmaktır. 

Dağlık Karabağ’ın nihaî statüsü hakkındaki kesin oylamanın Temmuz 1921'de gerçekleştirildiğine değinen Dr. Konak “Oylama esnasında Stalin de Rusya Komünist Partisi Merkez Komitesi'ni temsilen yer almış ancak oylamaya katılmamıştı. 4 üye Dağlık Karabağ'ın Ermenistan'a katılması yönünde oy kullanırken, 3 üye karşı çıkmıştı. Ancak çıkan bu sonucu Azerbaycan tarafı ve özellikle Neriman Nerimanov şiddetle protesto etmişti. Lenin'in de bu sonuçtan pek memnun olmadığı ve hatta Ordjonikidze'ye gönderdiği telgrafta Stalin'i oylamaya etki etmekle suçladığı ileri sürülmektedir. Bir gün sonra Kafkasya Bürosu bir kez daha oylamaya gitti ve sonuçta Dağlık Karabağ'ın Azerbaycan'a geçişi konusunda nihaî karar alındı.

Güncelleme Tarihi: 06 Ekim 2020, 16:01
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER

banner205

banner204